Παιδιατρικός οδηγός

Κρατάμε το κολόβωμα καθαρό και στεγνό και διπλώνουμε την πάνα ώστε να μην το καλύπτει. Δεν βάζουμε οινόπνευμα, πούδρες ή άλλα προϊόντα χωρίς συγκεκριμένη οδηγία. Κοκκινίλα που επεκτείνεται στο δέρμα, πύον ή έντονη δυσοσμία, πυρετός ή αιμορραγία που δεν σταματά χρειάζονται άμεση επικοινωνία.

Ο ήπιος ίκτερος είναι συχνός τις πρώτες ημέρες, αλλά η έντασή του δεν εκτιμάται αξιόπιστα μόνο από το χρώμα του δέρματος. Ίκτερος στο πρώτο 24ωρο, γρήγορη επιδείνωση, δυσκολία στη σίτιση, υπνηλία, πολύ σκούρα ούρα ή πολύ ανοιχτά κόπρανα χρειάζονται έγκαιρη αξιολόγηση. Δεν χρησιμοποιούμε έκθεση στον ήλιο ως θεραπεία.

Το κλάμα αυξάνεται φυσιολογικά στις πρώτες εβδομάδες και σε αρκετά βρέφη είναι εντονότερο το απόγευμα ή το βράδυ. Ελέγχουμε πείνα, πάνα, θερμοκρασία, υπερδιέγερση και ανάγκη για επαφή. Πυρετός, λήθαργος, δυσκολία στην αναπνοή, πράσινος εμετός, έντονη διάταση κοιλιάς ή κλάμα εντελώς διαφορετικό από το συνηθισμένο απαιτούν εκτίμηση. Ποτέ δεν ταρακουνάμε το βρέφος.

Οι μικρές αναγωγές είναι πολύ συχνές όταν το βρέφος τρώει καλά, παίρνει βάρος και παραμένει άνετο. Βοηθούν μικρότερα γεύματα όταν χρειάζεται και ήρεμη όρθια θέση μετά το τάισμα, χωρίς πίεση στην κοιλιά. Για τον ύπνο το βρέφος παραμένει πάντα ανάσκελα σε επίπεδη, σταθερή επιφάνεια. Πράσινος ή αιματηρός εμετός, εκτοξευόμενοι εμετοί, κακή πρόσληψη βάρους ή έντονη δυσφορία χρειάζονται έλεγχο.

Για κάθε ύπνο το βρέφος τοποθετείται ανάσκελα, σε δική του σταθερή και επίπεδη επιφάνεια ύπνου. Κρατάμε τον χώρο ύπνου χωρίς μαξιλάρια, χαλαρές κουβέρτες, πάντες και παιχνίδια. Η κοινή παρουσία στο ίδιο δωμάτιο είναι προτιμότερη από τον ύπνο στο ίδιο κρεβάτι. Αν αποκοιμηθεί σε κάθισμα αυτοκινήτου, ρηλάξ ή καρότσι, μεταφέρεται σε κατάλληλη επίπεδη επιφάνεια μόλις είναι εφικτό.

Τις πρώτες εβδομάδες ο θηλασμός γίνεται συνήθως 8–12 φορές το 24ωρο, με βάση τα σημάδια πείνας και όχι αυστηρό ρολόι. Από την 5η–7η ημέρα, τουλάχιστον 5–6 καλά βρεγμένες πάνες, ανοιχτόχρωμα ούρα, κατάποση στο στήθος και σταθερή πρόσληψη βάρους είναι τα σημαντικότερα σημεία επάρκειας. Πόνος, πληγές, υπνηλία στο γεύμα, λίγες πάνες ή ανεπαρκής αύξηση βάρους χρειάζονται έγκαιρη αξιολόγηση.

Δεν υπάρχει ένας σωστός αριθμός για όλα τα βρέφη. Στον θηλασμό ακολουθούμε τα σημάδια πείνας και κορεσμού. Στο μπιμπερό προσφέρουμε ποσότητα ανάλογη με ηλικία και βάρος, με παύσεις, χωρίς να πιέζουμε να αδειάσει. Η πορεία βάρους και οι βρεγμένες πάνες είναι ασφαλέστεροι δείκτες από τη σύγκριση με άλλο μωρό.

Τα νεογνά συχνά κοιμούνται συνολικά περίπου 16–17 ώρες, σε μικρά διαστήματα, χωρίς σταθερό πρόγραμμα. Μετά τους 4 μήνες ο ύπνος σταδιακά οργανώνεται. Πάντα ανάσκελα, σε δικό του επίπεδο και σταθερό στρώμα, χωρίς μαξιλάρια, κουβέρτες, πάντες ή παιχνίδια. Η συγκοίμηση στο ίδιο δωμάτιο είναι ασφαλέστερη από το ίδιο κρεβάτι.

Τον πρώτο μήνα τα θηλάζοντα βρέφη μπορεί να έχουν κένωση σχεδόν σε κάθε γεύμα. Αργότερα μπορεί να περάσουν αρκετές ημέρες χωρίς κένωση και να παραμένει φυσιολογικό, εφόσον τα κόπρανα είναι μαλακά και το μωρό αναπτύσσεται. Σκληρά κόπρανα, αίμα, λευκά κόπρανα, μαύρα κόπρανα μετά τις πρώτες ημέρες ή φουσκωμένη κοιλιά με εμετούς απαιτούν επικοινωνία.

Μπιμπερό και εξαρτήματα καθαρίζονται σχολαστικά μετά από κάθε χρήση. Η καθημερινή αποστείρωση είναι ιδιαίτερα σημαντική κάτω των 2 μηνών, σε πρόωρα ή ανοσοκατεσταλμένα βρέφη. Σε μεγαλύτερο υγιές βρέφος συνήθως δεν είναι απαραίτητη, εφόσον γίνεται σωστό πλύσιμο, πλήρες στέγνωμα και καθαρή φύλαξη. Ακολουθούμε πάντα και τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Τα θηλάζοντα βρέφη συνήθως χρειάζονται βιταμίνη D 400 IU ημερησίως από τις πρώτες ημέρες, εκτός αν δοθεί διαφορετική οδηγία. Οι στερεές τροφές αρχίζουν περίπου στους 6 μήνες, όταν το βρέφος έχει αναπτυξιακή ετοιμότητα, συνεχίζοντας παράλληλα γάλα. Δεν δίνουμε μέλι πριν τους 12 μήνες ούτε ολόκληρους ξηρούς καρπούς λόγω κινδύνου πνιγμονής.

Συνήθως γύρω στους 6 μήνες, όταν το βρέφος έχει αναπτυξιακή ετοιμότητα: καλό έλεγχο κεφαλής και κορμού, μπορεί να κάθεται με υποστήριξη και δείχνει ενδιαφέρον για το φαγητό. Το μητρικό γάλα ή το βρεφικό γάλα συνεχίζει να αποτελεί βασικό μέρος της διατροφής. Η υφή προσαρμόζεται σταδιακά στις δεξιότητες του παιδιού.

Όταν έχουν ξεκινήσει οι στερεές τροφές, τα συνήθη αλλεργιογόνα δεν χρειάζεται να καθυστερούν χωρίς λόγο. Δίνονται σε ασφαλή μορφή και μικρή ποσότητα, ένα νέο τρόφιμο κάθε φορά, ώστε να αναγνωριστεί πιθανή αντίδραση. Σε βρέφος με σοβαρό έκζεμα ή γνωστή τροφική αλλεργία η εισαγωγή οργανώνεται εξατομικευμένα με τον παιδίατρο.

Το gagging είναι προστατευτικό αντανακλαστικό και συνήθως συνοδεύεται από ήχο, βήχα ή προσπάθεια απομάκρυνσης της τροφής. Στην πραγματική απόφραξη το παιδί μπορεί να μην μπορεί να βήξει, να κλάψει ή να αναπνεύσει. Προσφέρουμε τρόφιμα κατάλληλης υφής και σχήματος, αποφεύγουμε ολόκληρους ξηρούς καρπούς και άλλα σκληρά ή στρογγυλά τρόφιμα και οι φροντιστές καλό είναι να γνωρίζουν πρώτες βοήθειες για πνιγμονή.

Η επιλεκτικότητα είναι συχνή, ιδιαίτερα στα νήπια. Προσφέρουμε τακτικά ποικιλία τροφών χωρίς πίεση, δωροδοκία ή κυνηγητό με το κουτάλι. Ο γονιός επιλέγει τι και πότε προσφέρεται και το παιδί αποφασίζει πόσο θα φάει. Πολύ περιορισμένη ποικιλία, δυσκολία μάσησης ή κατάποσης, απώλεια βάρους ή έντονη σύγκρουση γύρω από το φαγητό χρειάζονται αξιολόγηση.

Με την έναρξη συμπληρωματικών τροφών δίνουμε συστηματικά τροφές πλούσιες σε σίδηρο και πρωτεΐνη, μαζί με φρούτα και λαχανικά. Η ανάγκη για συμπλήρωμα εξαρτάται από την ηλικία κύησης, τη διατροφή, την ανάπτυξη και άλλους παράγοντες και δεν καθορίζεται από μία γενική συνταγή για όλα τα παιδιά.

Συνήθως μεταξύ 6 και 12 μηνών, με μεγάλη φυσιολογική απόκλιση. Η οδοντοφυΐα μπορεί να προκαλεί σιελόρροια και ενόχληση, όχι όμως πραγματικό πυρετό πάνω από 38°C. Δροσερός κρίκος και απαλό μασάζ ούλων βοηθούν. Αποφεύγουμε κεχριμπαρένια κολιέ, ομοιοπαθητικά δισκία και αναισθητικά gel. Βουρτσίζουμε από το πρώτο δόντι με ίχνος φθοριούχου οδοντόκρεμας.

Όταν το παιδί δείχνει ετοιμότητα: μένει στεγνό για διαστήματα, αντιλαμβάνεται την ανάγκη, μπορεί να καθίσει και να ακολουθήσει απλές οδηγίες. Δεν υπάρχει υποχρεωτική ηλικία και δεν χρησιμοποιούμε πίεση ή τιμωρία. Τα ατυχήματα για μήνες είναι αναμενόμενα.

Η νυχτερινή εγκράτεια ωριμάζει αργότερα από την ημερήσια και η ενούρηση έως περίπου τα 5 χρόνια είναι συχνή. Δεν φταίει το παιδί. Σταθερή τουαλέτα πριν τον ύπνο, επαρκή υγρά νωρίτερα μέσα στην ημέρα και θετική ενίσχυση βοηθούν. Επανεμφάνιση μετά από έξι στεγνούς μήνες, πόνος, έντονη δίψα, δυσκοιλιότητα ή ροχαλητό χρειάζονται έλεγχο.

Στον θηλασμό περιμένουμε συνήθως μέχρι να εγκατασταθεί καλά. Δεν δένουμε ποτέ την πιπίλα στον λαιμό ή στην κούνια και δεν τη βουτάμε σε ζάχαρη ή μέλι. Σταδιακός περιορισμός μετά τον πρώτο χρόνο μειώνει προβλήματα δοντιών και ωτίτιδων· αν η συνήθεια επιμένει έντονα μετά τα 3 χρόνια, συζητείται με παιδίατρο ή οδοντίατρο.

Κρατάμε σταθερή ρουτίνα και κλείνουμε τις οθόνες τουλάχιστον μία ώρα πριν τον ύπνο. Στα βρέφη προτεραιότητα έχουν η ανθρώπινη επαφή, το παιχνίδι και η ομιλία. Οι οθόνες δεν χρησιμοποιούνται ως μόνιμος τρόπος ηρεμίας και δεν μένουν στο υπνοδωμάτιο.

Υπάρχει φυσιολογική διακύμανση, αλλά απώλεια δεξιοτήτων δεν θεωρείται φυσιολογική. Αν υπάρχει ανησυχία για κίνηση, λόγο, ακοή, επαφή ή συμπεριφορά, δεν περιμένουμε να “το ξεπεράσει”. Η έγκαιρη συζήτηση και ο αναπτυξιακός έλεγχος έχουν πραγματική αξία.

Μετράμε σωστά τη θερμοκρασία και αξιολογούμε κυρίως τη γενική εικόνα, την αναπνοή και την ενυδάτωση. Βρέφος κάτω των 3 μηνών με θερμοκρασία 38°C ή περισσότερο χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Δεν εναλλάσσουμε φάρμακα ούτε δίνουμε αντιβίωση χωρίς οδηγία.

Υγρά, φυσιολογικός ορός και μέλι μόνο μετά τον πρώτο χρόνο μπορούν να ανακουφίσουν. Δεν δίνουμε κοινά αντιβηχικά/αποσυμφορητικά σε μικρά παιδιά χωρίς ιατρική οδηγία. Δύσπνοια, εισολκές, γρήγορη αναπνοή, συριγμός, μελάνιασμα ή βήχας πάνω από 3 εβδομάδες χρειάζονται αξιολόγηση.

Προσφέρουμε μικρές και συχνές ποσότητες διαλύματος ενυδάτωσης και συνεχίζουμε τον θηλασμό. Δεν πιέζουμε για φαγητό και αποφεύγουμε πολύ ζαχαρούχα ροφήματα. Λίγα ούρα, ξηρό στόμα, απουσία δακρύων, υπνηλία, αίμα, πράσινος εμετός ή αδυναμία λήψης υγρών απαιτούν άμεση επικοινωνία.

Η εικόνα και η γενική κατάσταση είναι σημαντικότερες από μία φωτογραφία. Εξάνθημα που εξαπλώνεται γρήγορα, μωβ κηλίδες που δεν ασπρίζουν με πίεση, δυσκολία στην αναπνοή ή πρήξιμο προσώπου/γλώσσας είναι επείγοντα.

Παρακολουθούμε στενά το παιδί. Επαναλαμβανόμενοι εμετοί, αυξανόμενη υπνηλία, σύγχυση, αστάθεια, επιδεινούμενος πονοκέφαλος, σπασμός ή ασυνήθιστη συμπεριφορά χρειάζονται άμεση εκτίμηση.

Ο πόνος στο αυτί μπορεί να εμφανιστεί με κρυολόγημα, ωτίτιδα ή ερεθισμό του έξω ακουστικού πόρου. Δεν ξεκινάμε αντιβίωση χωρίς εξέταση του τυμπάνου και δεν βάζουμε σταγόνες όταν δεν γνωρίζουμε αν το τύμπανο είναι ακέραιο. Έντονος πόνος, υγρό ή πύον από το αυτί, οίδημα πίσω από το αυτί ή επιδείνωση της γενικής κατάστασης χρειάζονται αξιολόγηση.

Οι περισσότεροι πονόλαιμοι στα παιδιά είναι ιογενείς και δεν χρειάζονται αντιβίωση. Η ηλικία, τα συνοδά συμπτώματα και η κλινική εικόνα καθορίζουν αν χρειάζεται τεστ για στρεπτόκοκκο. Δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία κατάποσης σάλιου, αφυδάτωση, έντονος μονόπλευρος πόνος ή πολύ κακή γενική εικόνα απαιτούν άμεση εκτίμηση.

Στη δυσκοιλιότητα μετρά περισσότερο η σκληρότητα και ο πόνος στην κένωση παρά ο αριθμός των ημερών. Νερό, φυτικές ίνες, κίνηση και σταθερή ώρα στην τουαλέτα βοηθούν σε πολλά παιδιά. Έντονος ή εντοπισμένος πόνος, πράσινος εμετός, διογκωμένη κοιλιά, αίμα στα κόπρανα, απώλεια βάρους ή πόνος που ξυπνά το παιδί χρειάζονται αξιολόγηση.

Πόνος στην ούρηση, συχνουρία, νέα επεισόδια ακράτειας, δύσοσμα ούρα ή ανεξήγητος πυρετός μπορεί να σχετίζονται με ουρολοίμωξη και χρειάζονται σωστή λήψη ούρων πριν από αντιβίωση, όταν αυτό είναι εφικτό. Σε βρέφη και μικρά παιδιά η εικόνα μπορεί να είναι μη ειδική.

Το παιδί κάθεται ελαφρά σκυμμένο προς τα εμπρός και πιέζουμε σταθερά το μαλακό μέρος της μύτης για περίπου 10 λεπτά χωρίς να ελέγχουμε συνεχώς. Δεν γέρνουμε το κεφάλι προς τα πίσω. Συχνές ρινορραγίες, μεγάλη απώλεια αίματος, εύκολες μελανιές ή αιμορραγία που δεν σταματά χρειάζονται έλεγχο.

Το παιδί ταξιδεύει πάντα σε εγκεκριμένο κάθισμα κατάλληλο για ύψος και βάρος και σωστά εγκατεστημένο. Τα βρέφη και τα νήπια παραμένουν σε κάθισμα με φορά προς τα πίσω όσο επιτρέπουν τα όρια ύψους ή βάρους του συγκεκριμένου καθίσματος. Ποτέ παιδί χωρίς σωστή συγκράτηση, ακόμη και για μικρή διαδρομή.

Προτιμούμε σκιά, ελαφριά προστατευτικά ρούχα και καπέλο, αποφεύγοντας τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας. Το αντηλιακό χρησιμοποιείται σωστά στις εκτεθειμένες περιοχές ανάλογα με την ηλικία. Ποτέ παιδί μόνο σε σταθμευμένο αυτοκίνητο, ούτε για λίγα λεπτά.

Η επίβλεψη πρέπει να είναι συνεχής και από ενήλικα που βρίσκεται αρκετά κοντά ώστε να επέμβει άμεσα. Δεν αφήνουμε βρέφος ή μικρό παιδί μόνο του ούτε για δευτερόλεπτα σε μπανιέρα, πισίνα ή κοντά σε νερό. Τα βοηθήματα επίπλευσης δεν αντικαθιστούν την επίβλεψη.

Φάρμακα, απορρυπαντικά, υγρά αναπλήρωσης, μπαταρίες-κουμπιά και χημικά φυλάσσονται κλειδωμένα και εκτός οπτικού πεδίου. Δεν αποκαλούμε τα φάρμακα “καραμέλα”. Σε πιθανή κατάποση δεν προκαλούμε εμετό· ζητάμε άμεσα οδηγίες από γιατρό ή το Κέντρο Δηλητηριάσεων και κρατάμε τη συσκευασία του προϊόντος.

Το σπίτι και το αυτοκίνητο πρέπει να είναι χώροι χωρίς καπνό και ατμό. Το κάπνισμα σε άλλο δωμάτιο ή στο παράθυρο δεν εξαλείφει την έκθεση. Ιδιαίτερα σε βρέφη και παιδιά με άσθμα ή συριγμό η αποφυγή έκθεσης είναι ουσιαστικό μέρος της πρόληψης.

Από το πρώτο δόντι βουρτσίζουμε δύο φορές την ημέρα με πολύ μικρή ποσότητα φθοριούχου οδοντόκρεμας κατάλληλη για την ηλικία. Αποφεύγουμε συχνά γλυκά ροφήματα και μπιμπερό με γάλα ή χυμό κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η έγκαιρη προληπτική επαφή με παιδοδοντίατρο βοηθά να εντοπίζονται προβλήματα πριν προκαλέσουν πόνο.

Χρειάζεται οικογενειακό πλάνο, σαφή όρια και κινητό έξω από το υπνοδωμάτιο τη νύχτα. Μιλήστε με τον παιδίατρο όταν η χρήση εκτοπίζει ύπνο, σχολείο, άσκηση ή φίλους, προκαλεί έντονες συγκρούσεις, μυστικότητα, διαδικτυακό εκφοβισμό ή όταν ο έφηβος δεν μπορεί να τη μειώσει.

Δεν αξιολογούμε το παιδί μόνο με την εμφάνιση ή ένα μεμονωμένο βάρος αλλά με BMI ανά ηλικία, πορεία ανάπτυξης, αρτηριακή πίεση και οικογενειακούς παράγοντες. Ζητήστε έλεγχο όταν το βάρος ανεβαίνει γρήγορα, εμφανίζεται ροχαλητό, δύσπνοια στην άσκηση, υπερβολική δίψα, μελανή πάχυνση στον αυχένα ή σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση. Η αντιμετώπιση αφορά όλη την οικογένεια και ποτέ ντροπή ή αυστηρή δίαιτα χωρίς επίβλεψη.

Ελέγχουμε όταν εμφανίζεται ανάπτυξη μαστών πριν τα 8 χρόνια στα κορίτσια ή αύξηση όρχεων πριν τα 9 στα αγόρια, ιδιαίτερα αν εξελίσσεται γρήγορα. Χρειάζεται επίσης αξιολόγηση όταν δεν υπάρχουν σημεία ήβης έως τα 13 στα κορίτσια ή τα 14 στα αγόρια, ή όταν η ανάπτυξη διακόπτεται.

Στην αρχή οι κύκλοι μπορεί να είναι ακανόνιστοι. Επικοινωνήστε όταν η αιμορραγία είναι πολύ έντονη, διαρκεί πάνω από 7 ημέρες, προκαλεί ζάλη/ωχρότητα, ο πόνος εμποδίζει τις δραστηριότητες, μεσολαβούν πάνω από 90 ημέρες χωρίς περίοδο ή δεν έχει εμφανιστεί περίοδος έως τα 15 χρόνια.

Πτώση επίδοσης, άρνηση σχολείου, επίμονος φόβος, απομόνωση, αλλαγές ύπνου ή όρεξης και σωματικά συμπτώματα χωρίς σαφή αιτία αξίζουν συζήτηση. Αναφορά αυτοτραυματισμού, απελπισίας ή σκέψεων θανάτου απαιτεί άμεση βοήθεια.

Κρατήστε σύντομο ημερολόγιο ύπνου, γευμάτων και συμπτωμάτων. Πρωινός πονοκέφαλος με εμετό, αφύπνιση από τον ύπνο, νευρολογικό σύμπτωμα, σύγχυση, αυχενική δυσκαμψία, επιδείνωση ή πονοκέφαλος μετά από σημαντικό τραυματισμό χρειάζεται άμεση εκτίμηση.

Άμεση βοήθεια απαιτείται όταν το παιδί δυσκολεύεται σοβαρά να αναπνεύσει, μελανιάζει, δεν ανταποκρίνεται, έχει παρατεταμένο σπασμό, σοβαρή αλλεργική αντίδραση, ανεξέλεγκτη αιμορραγία ή εμφανίζει απότομη σημαντική επιδείνωση.

Όταν το παιδί φαίνεται πολύ άρρωστο, δεν πίνει, ουρεί πολύ λίγο, έχει επίμονο πόνο, αίμα σε εμετό ή κόπρανα, πυρετό με δύσκαμπτο αυχένα ή όταν η κατάσταση σας ανησυχεί—even αν δεν ταιριάζει απόλυτα σε μία λίστα.